Soạn bài Một người hà nội

Chương trình soạn văn 12
Câu 1: Câu chuyện kéo dài từ trước thời Cách mạng tới thời kì đổi mới sau năm 1975, tất cả được chia làm bảy phần.
Sau đây là tóm tắt nội dung chính của từng đoạn được học (Từ đoạn 3 đến đoạn 7);
- Đoạn 3: Sau hòa bình lập lại, nhân vật “tôi” một anh bộ đội Cụ Hồ từ chiến khu việt Bắc trở về tiếp quản thủ đô. Nhân vật này thấy người dân thủ đô đang thích ứng dần với cuộc sống mới. Cô Hiền một người dân Hà Nội nói về niềm vui và cả cái ít nhiều có tính máy móc cực đoạn của cuộc sống xung quanh.
- Đoạn 4: Thời kì cải tạo tư sản khôi phục kinh tế ở miền Bắc cuộc sống đầy khó khăn. Cô Hiền đã tìm việc làm phù hợp với chủ trương chính sách của chính quyền mới chế độ mới, khéo léo chèo lái con thuyền gia đình vượt qua nhiều sóng gió.
- Đoạn 5: Cuộc kháng chiến chống Mĩ diễn ra ác liệt. Cô hiền dạy các con biết tự trọng, biết xấu hổ. Dũng, đứa con đầu của cô tình nguyện đăng ký xin đi đánh Mĩ. Đứa con kế cũng làm đơn xin tòng quân theo anh nhưng vì học xuất sắc nên được trường giữ lại.
- Đoạn 6: Đại thắng mùa xuân 1975. Đất nước tràn ngập niềm vui. Hai vợ chồng nhân vật “tôi” đến dự liên hoan mừng người con trai đầu của cô Hiền trở về. Câu chuyện đầy xúc động của người chiến sĩ này về Tuất, một người đồng đội đã nằm xuống và người mẹ của anh, một người mẹ Hà Nội có con đi chiến đấu chống Mĩ.
- Đoạn 7: Đất nước bước vào thời kì đổi mới với đủ cái phải trái, tốt xấu. Nhân vật “tôi” từ thành phố Hồ Chí Minh nhân về thủ đô công tác ghé lại thăm cô Hiền. Lúc này trong không khí xô bồ của kinh tế thời thị trường. Cô Hiền vẫn là “một người Hà Nội của hôm nay, thuần túy Hà Nội, không pha trộn”. Ba kể cho người cháu nghe chuyện cây si sống lại nhờ nỗ lực của thành phố cho thấy niềm tin vào cuộc sống ngày tốt đẹp hơn.
Câu 2
Nhân vật trung tâm truyện là Cô Hiền, một người “Thuần túy Hà Nội”, một người Hà Nội bình thường. Cũng như bao người khác, cô đã chứng kiến và tham gia nhiều chặng đường lịch sử của dân tộc trải qua bao biến động thăng trầm nhưng cô vẫn giữ được bản lĩnh, cốt cách của con người Hà Nội. Cô là một người dám là mình, thẳng thắng, chân thành, không ngại bộc lộ, bày tỏ quan điểm, thái độ của mình với mọi hiện tượng xung quanh. Chẳng hạn, cô nói về niềm vui kháng chiến thành công, miền Bắc bắt tay vào xây dựng cuộc sống mới “Vui hơi nhiều, nói cũng hơi nhiều, phải nghĩ đến làm ăn chứ?…” Cô cũng cho là “chính phủ can thiệp vào nhiều việc của dân quá, nào phải tập thể dục buổi sáng, phải sinh họat văn nghệ mỗi tối, vợ chồng sống ra sao, trai gái yêu nhau như thế nào, thậm chí đến cả tiền công xá cho kẻ ăn người ở”. Trước sau, bà thu xếp việc nhà rất khôn khéo, thực tế không hề lãng mạn viễn vông. Đối với bà “đã tính là làm, đã làm là không hề để ý đến những đàm tiếu của thiên hạ”. Thời con gái, bà Hiền giao du với nhiều văn nhân nghệ sẽi với đủ loại thanh niên con nhà giàu nhưng lại chọn bạn trăm năm là một ông giáo cấp tiểu học hiền lành, chăm chỉ, khiến cả Hà Nội phải kinh ngạc. Đến việc sinh con, ở các thời người Việt Nam thích đẻ nhiều con thì quyết định của cô Hiền là chấm dứt sinh đẻ vào năm bốn mươi tuổi. Bà không tin “Trời sinh voi trời sinh cỏ” Mà tin con cái phải được nuôi dạy chu đáo để chúng có thể sống tự lập. Trong việc quản lý gia đình cũng vậy, bà Hiền luôn là người chủ động, tự tin. Bà quan niệm: “Người đàn bà không là nội tướng thì cái gia đình ấy cũng chẳng ra sao?”. Đến việc dạy con, bà Hiền dạy con ngay từ lúc chúng còn thơ dại và dạy từ những cái nhỏ bé nhất. Bà xem chuyện ngồi ăn, chuyện cầm bát đũa, múc canh không phải là chuyện vặt vãnh mà đó chính là văn hóa, văn hóa sống, văn hóa người và hơn thế nữa là văn hóa người Hà Nội. Bà khẳng định với con cái mình: Chúng mày là người Hà Nội thì cách đi đứng nói năng phải có chuẩn, không được sống tùy tiện buông tuồng. Ta chỉ dạy chúng nó biết tự trọng biết xấu hổ”.
Bà Hiền là người có bản lĩnh, trung thực, giàu tự trọng và thiết thiết yêu nước.
Câu 3:
Trong truyện ngoài nhân vật trung tâm là cô Hiền người Hà Nội còn những người Hà Nội khác. Trước hết là Dũng đứa con trai đầu của cô. Yêu quí mẹ, anh nâng theo những lời mẹ dạy về cách sống của người Hà Nội. Lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước diễn ra ác liệt nhất cũng là lúc Dũng tốt nghiệp trung học. Anh liền đăng ký xin tình nguyện đi đánh Mĩ. Không đầy ba tháng sau Dũng đã vào Nam chiến đấu sinh tử suốt mười năm và đã trở về trong toàn thắng. Nhưng trong đó có rất nhiều người đã phải hi sinh.
Câu 4:
Nhìn chung, giọng điệu trần thuật và nghệ thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Khải trong truyện này là thành công có những nét đặc sắc đáng chú ý. Trước hết là giọng điệu Trần Thuật.
Trong truyện ngắn này, giọng điệu trần thuật là hình ảnh nhân vật tôi. Tác giả hoàn toàn đã nhập thân vào nhân vật này để diễn tả. Nhân vật này đã có những quan sát hết sức nhạy bén sắc sảo. có bao cảm nhận suy nghĩ rất tinh tế sâu sắc về cô Hiền về Hà Nội và con người Hà Nội. Giọng điệu vừa vui vừa khôi hài..
Giọng điệu trần thuật ở đây còn đậm tính đa thanh nhiều giọng trong lời kể có lúc giọng tự tin chen lấn với giọng hoài nghi. Ngay cả trong xây dựng nhân vật, tất cả cũng được quy tụ bởi điểm nhìn trần thuật rất chân thật, khách quan mà đúng đắn, sâu sắc nhân vật tôi.

Bài này đã được đăng trong Soạn bài SGK. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.