Cảm nhận về bài thơ Vội vàng của Xuân Diệu

Tình yêu không có tuổi, những bài thơ tình tuyệt vời càng không tính tuổi được bao giờ, chính thế mà thơ tình Xuân Diệu cứ mãi rạo rực như mới 20, dù tình yêu ấy bao la hơn tình yêu đôi lứa, tình yêu ấy là tình yêu đối với con người, với cuộc đời !. Tôi muốn nói đến “ Vội vàng”- một bài thơ căng tràn nhựa sống của mùa xuân.

“ Vội vàng”- nhan đề bộc lộ rõ nhất thần thái, chân dung của Xuân Diệu, cái chân dung mà Hoài Thanh từng viết trong “ Thi nhân Việt Nam”: “ Xuân Diệu say đắm tình yêu, say đắm cảnh trời, sống vội vàng, sống cuống quýt”.

Thực ra, cái điệu sống gấp gáp ấy bắt nguồn sâu xa từ cảm thức về thời gian vô hạn, về sự ngắn ngủi của kiếp người. Được sống là cả hạnh phúc lớn lao và kỳ diệu nên cần tận hiến và tận hưởng một cách “vội vàng”.

Với “ Vội vàng”, ta bắt gặp một điều rất lạ, đó là sự kết hợp nhuần nhị, hài hòa giữa yếu tố chính luận và mạch cảm xúc tràn trề trong từng con chữ. Nếu cảm xúc làm nên những hình tượng sống động trên bề mặt văn bản thơ thì yếu tố chính luận lại lặn xuống bề sâu làm nên thi tứ.

Bài thơ khá dài, tự nó hình thành 2 phần rõ rệt: một đối thoại với cuộc đời- tác giả xưng “tôi”, một đối diện với sự sống- tác giả xưng “ta”.Tuy thế, giọng thơ sôi nổi, dạt dào như dòng chảy của sông đã khiến tác phẩm được tiếp nhận vẹn nguyên, sống động trong một chỉnh thể.

“Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất,
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.

Của ong bướm này đây tuần tháng mật,
Này đây hoa của đồng nội xanh rì,
Này đây lá của cành tơ phơ phất,
Của yến anh này đây khúc tình si,
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi,
Mỗi sáng sớm, thần Vui hằng gõ cửa,
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần,
Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa:
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.

Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất.
Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật,
Không cho dài thời trẻ của nhân gian.
Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,
Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại.
Còn trời đất, nhưng chẳng còn tôi mãi,

Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời;

Mùi tháng năm còn rớm vị chia phôi
Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt….
Con gió xinh thì thào trong lá biếc,
Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi ?
Chim rộn ràng bỗng đứt tiếng reo thi,
Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa ?

Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa…
Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm
Ta muốn ôm,

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!

Mở đầu bài thơ là một ước muốn lạ lùng :

“Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất,
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.”

Ước muốn được đoạt quyền trời đất để vĩnh viễn hóa cái đẹp của cuộc đời, đó là “màu”, là “hương”- thứ ngắn ngủi và mong manh vô hạn. Ước muốn được bộc lộ rất mạnh mẽ qua điệp từ “ cho” “đừng”, điệp ngữ “ tôi muốn” và những động từ mạnh “ tắt” “buộc”. Lòng ham muốn ngông cuồng trên đã hé mở một tình yêu bồng bột đến vô cùng với cuộc sống thắm sắc, đượm hương. Đó là một thế giới như thiên đàng nơi hạ giới, như một người tình quyến rũ, thanh tân :

“Của ong bướm này đây tuần tháng mật,
Này đây hoa của đồng nội xanh rì,
Này đây lá của cành tơ phơ phất,
Của yến anh này đây khúc tình si,
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi,
Mỗi sáng sớm, thần Vui hằng gõ cửa,
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần”

“ của”… “của”…” này đây”… “ này đây”… phép điệp và liệt kê giúp nhà thơ phơi bày trước mắt ta những cảnh sắc mà thiên nhiên đã hào phóng ban tặng: Rạo rực như tuần tháng mật của bướm ong, tươi như hoa đồng nội, nõn như lá cành tơ, bổng trầm như khúc hoan ca của anh yến, rực rỡ như ánh sáng mặt trời và quyến rũ như mùa vào năm mới.

Có lẽ , trước Xuân Diệu, thơ Việt Nam chưa có được cảm giác về tháng Giêng táo bạo, mới mẻ và ngọt ngào như thế “ ngon như một cặp môi gần” ! một vẻ đẹp rất trần gian nhưng chỉ có tạo hóa toàn năng mới làm được, nó gần gũi, có tính nhục thể nhưng rất đỗi cao vời, cao vời như một cái gì vô cùng tinh khôi, trinh trắng.

Vừa đấy thôi, choáng ngợp trứơc vẻ đẹp của đời để rồi cuống cuồng tiếc nuối. Dấu chấm nghệ thuật giữa dòng đã chia nửa hai tâm trạng, tạo nên một sự tinh tế đến không ngờ :
Tôi sung sướng. Nhưng vội vàng một nửa:
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân.

Cái đẹp của cuộc đời “ngon” nhất, rực rỡ nhất ở độ xuân thì, nhưng nghiệt ngã thay xuân thì ngắn ngủi, ngắn đến nỗi :

“Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua,
Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,
Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất”

Ý thức về thời gian trôi chảy luôn hiện hữu trong mỗi người nhưng với người nghệ sĩ thì điều này càng rõ nét, ở họ, mỗi phút giây trôi đi là một phút giây đổi thay, mất mát:

“ Cái bay không đợi cái trôi

Từ tôi- phút-ấy sang tôi- phút-này”

Nhà thơ đã mạnh dạn phủ định:

“Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,
Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại.”

Bốn mùa luân chuyển, tuần hoàn, xuân đi rồi mùa sau trở lại nhưng xuân của đời người thì mãi mãi chẳng quay về. Chính vì thế, Xuân Diệu đã đem đến bài thơ những ngậm ngùi mới mẻ về thời gian lẫn không gian:

“Còn trời đất, nhưng chẳng còn tôi mãi,

Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời;

Mùi tháng năm còn rớm vị chia phôi

Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt….”

Thời gian được cảm nhận bằng khứu giác “mùi tháng năm” đã chuyển sang thị giác “ rớm”- gợi hình ảnh một giọt lệ- rồi lập tức qua vị giác, một vị hoàn toàn phi vật chất – vị chia phôi ! mỗi thời khắc đều đang diễn ra cuộc chia tay của thời gian với con người, với không gian “ khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt” và với cả chính thời gian !

Đã không” tắt nắng”, “buộc gió “được thì chỉ còn mỗi cách :

“Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm”
Kết thúc bài thơ lại là một mơ ước hay nói khác hơn là một niềm ham muốn, khát khao mỗi lúc một trào dâng cuồng nhiệt. Đó là một cuộc tình tự với thiên nhiên, ái ân cùng sự sống:

“Ta muốn ôm,

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;
Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều
Và non nước, và cây và cỏ rạng,
Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng,
Cho no nê thanh sắc của thời tươi;

Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”
Lại là phép điệp, phép liệt kê và những từ diễn tả động thái yêu đương nồng nàn, đắm đuối : ôm- riết- say-thâu-cắn. Chưa bao giờ tôi gặp liên từ “và” được sử dụng “ thừa thãi” mà vừa vặn đến thế, nó “đã đầy” cho một vòng ôm ham hố, tham lam; nó tạo nên giọng thơ gấp gáp , say mê của cảm xúc trào dâng như sóng biển. Và tột đỉnh của chếnh choáng, no nê là một câu thơ độc nhất vô nhị của ông hoàng thi ca:

“Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”

Đọc xong “ Vội vàng”, tôi cảm giác mỗi dòng, mỗi chữ đều hôi hổi hơi thở nồng nàn, say đắm của nhà thơ, tôi bỗng thấy yêu mùa xuân, yêu cuộc đời này quá thể !

Bài này đã được đăng trong Cảm thụ Văn học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.