Chủ nghĩa yêu nước trong thơ văn của nguyễn đình chiểu

“Tổ quốc” hai tiếng thiêng liêng ấy vang lên trong lòng mỗi con người gợi lên một niềm yêu thương bao hàm tất cả những gì thân yêu và quý báu nhất. Tình yêu Tổ quốc là một tình cảm cao cả, nó cũng vận động không ngừng cùng với lịch sử. Đi qua một thoiừ kì, tư tưởng yêu nước lại mang những dấu ấy riêng biệt. Và trong văn học, tư tưởng lớn ấy đã làm nên những giá trị bất diện.
Nói dến Thầy Đỗ Chiểu – cái tên trìu mến mà nhân dân miền Nam dùng để gọi nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu – ngưoiừ ta không thể nhắc tới tình yêu đất nước thiết tha trong tâm hồn ông, trong thơ văn của ông. Bản thân cuộc đời đau khổ và nghị lực của ông là một tấm gương chói sáng biểu hiện của tình yêu vĩnh cửu ấy.
Trong văn học trung đại các thời kì trước , lòng yêu nước gắn liền với các khái niệm mang màu sắc chính trị và tôn giáo như sách trời định phận, lãnh thổ, quyền lợi chủ tướng, bản sắc văn hóa… Nguyễn Đình Chiểu yêu tổ quốc mình bằng tình yêu máu thịt, từ những khái niệm quen thuộc, bình dị “Tấc đất, ngọn rau, bát cơm, mảnh áo” Phải chăng cuộc sống bấy nhieue năm giữa lòng yêu nước thương đùm bọc của nhân dân đã giúp ông thấm nhuần tình yêu tổ quốc từ những tâm hồn bình dị ấy.
Đặc điểm nổi bật nhất, riêng biệt nhất trong chủ nghĩa yêu nước Nguyễn Đình Chiểu có lẽ là yêu nước gắn liên với thương dân, vì dân. Ông ít nói đến sơn hà xã tắc ở một khái niệm trừng tượng, ông chỉ luôn nhắc đến nhân dân trong tình yêu thương gắn bó với tổ quốc.
Ghét đời Kiệt, Trụ mê dâm
Để dân đến nỗi sa hầm sẩy hang
Ghét đời U, Lệ đa đoan
Khiến dân luống chịu lầm than muôn phần.
Nếu như cách đó có nhiều thế kỉ, Trần Quốc Tuấn căm giận bọn cướp nước “đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ”, Nguyễn Trãi căm giận ở vị thế của một người làm cha mẹ dân có tấm lòng bao dung, đau xót nhìn lũ giặc “nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn”. Vùi con đỏ xuống dưoiứ hầm tai vạ”, Thì Nguyễn Đình Chiểu yêu nước, căm thù quân cướp ở chính tấm lòng của một người “dân ấp, dân lân” bình thường nhất mà cũng sâu sắc nhất.
Trong cơn khói lửa binh đao của Tổ Quốc xa xưa, trong những loạn li tang tóc dưới vó ngựa xâm lăng, khi nhà vua gọi những trang nam nhi sĩ tử.
Giã nhà đeo bức chiến bào
Thét roi cầu Vị ào ào gió thu
THì giữa thế kỉ XIX đổ chiều tìm thấy ở những người dân quanh năm” côi cút làm ăn, toan lo nghèo khó” ngay xung quanh mình một mình một tấm lòng yeue nước xâu sắc.
Xa hun đúc nên nhịêt huyết giúp họ xông ra giữa chiến trường “ làm cho mã tà ma ní hồn kinh, trổi kệ tàu thiếc tàu đồng súng nổ” nào đâu còn những hình ảnh “tráng sĩ dưới nguyệt mài gươm” hào hùng, người anh hùng trong văn thơ Nguyễn Đình Chiểu” Ngoài cật có một manh áo vải, trong tay cầm một ngọn tầm vông” cũng đủ sức làm nên những chiến công đáng ngưỡng mộ. Tư thế của một đám đông có sức mạnh vũ bão thật hiên ngang được nhà thơ tác nên, tràn đầy hào khí. Chính ông là tác gia đầu tiên đưa ảnh hình vốn mờ nhạt của những người dân bình dị lên tầm cao của khí phách anh hùng. Trước ông có lẽ chưa ai nhắc đến những người dân bình thường với lòng cảm mến và tin tưởng đến thế.
CHủ nghĩa yeue nước của Nguyễn Đình Chiểu còn vượt ra ngoài khuôn khổ. Ngưoiừ anh hùng trong văn thơ của ông hành dodọng không chỉ vì hai chữ “Trung quân” mà vì “ái quốc”, vì thương dân tộc, giống nòi:
SỚ mật lãnh binh lờ mắt giặc
Bằng son ứng nghĩa thắm lòng dân
Giúp đời dốc trọn ơn nam tử
Ngay chúa nào lo tiếng nghịch thần
Tất cả nhân vật của thơ ông “Vân tiene, Tử Trực, Hớn Minh cũng đeùe là yêu đất nước bằng tình yêu máu thịt, sâu xắc , xuất phát từ muôn ngàn điều bình dị trong cuộc sống, và hành dodọng của họ cũng là vì dân, cho dân.
Nguyễn Đình Chiểu vẫn nói đến chúa, đến vua nhưng với một ước vọng thiết tha có một minh chúa.
Một trận mưa nhuần rửa núi sông
Nhưng ông cũng biết oán tránh sự đớn hèn nhu nhựoc của triều đình đẩy đất nước vào vòng bi loạn,chia xé:
Hỏi trang dẹp loạn này đâu vángước van
Nỡ để dân đen mác nạn này
Yêu nước,thương dân văn thơ Nguyễn Đình Chiểu cung biến thành những vũ khí sắc bén, chiến đáu cho ngày mai độc lập của Tổ Quốc:
Ngày nào trời đất an ngôi cũ
Mừng thấy non sông bặt gió Tây
Ngư tiều y thuật vấn đáp của ông chính là một dòn cân lão giáng lên sự ươn hèn của lũ gian thần bán nước,cầu vinh.
Người ta nói rằng:Đồ Chiểu là người khai sáng chủ nghĩa yêu nước cận đại,phải chăng ông đem lại nhiêu lợi ích mới mẻ,tiến bộ cho chủ nghĩa yêu nước.Yêu nước thương dân ổ trong ông không chỉ là ấm lòng rộng mở yêu căm thù bọn bán nước xot xa cho tình cảnh dất nước đến mức:
Xông hai con mắt bỏ liều cho đui
Để;
Thà vho trước mắt mù mù
Chẳng thà nhìn thấy kẻ thù quân thân
Mà còn gắn liền với tấm lòng rộng mở yêu thương,trân trọng nhân dân với nhưng chiến công hiển hách.
Bước tiến vượt bậc của Đồ Chiểu tronh chủ nghĩa yêu nước chính là gắn liền đất nước với nhân dân,với những điều bình thường trong cuộc sống.
Chủ nghĩa yêu nước trong thơ van Nguyễn Đình Chiểulà sự kế thừa trưyền thống yêu nước tự ngàn năm của dân tộc ta.
Bao nam đã trôi qua,vẫn còn lại sáng chói với tháng năm ,với thời gian,với bao đổi thay của đất nước la tấm lòng Đồ Chiểu bất diệt để muôn đời ngợi ca….

Bài này đã được đăng trong Nghị luận Văn học. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.