Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Đề bài: [Lớp 12] Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm:

“Trong anh và em hôm nay

Làm nên đất nước muôn đời”

 

Bài làm:

  • Mở bài

Nguyễn Khoa Điềm thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước. Thơ ông hấp dẫn người đọc bởi sự kết  hợp giữa xúc cảm nồng nàn và suy tư sâu lắng của người trí thức về đất nước, con người Việt Nam. “Đất nước” thuộc phần đầu chương 5 của trường ca “Mặt đường khát vọng” được tác giả hoàn thành ở chiến khu trị –  thiên (1971) viết về sự thức tỉnh của đô thị và vùng tạm chiến miền Nam. Đoạn bình giảng dưới đây thuộc một phần trong đất nước, ở đó nhà thơ kiêu hãnh khẳng định đất nước gắn bó máu thịt với con người vì vậy con người đặc biệt là tuổi trẻ phải có trách nhiệm đối với đất nước:

“ Trong anh và em hôm nay

Làm  nên đất nước muôn đời”

  • Thân bài

Cũng như cả chương 5 của trường ca “Mặt đường khát vọng”, đoạn thơ này vẫn viết theo hình thức thơ chữ tình chính luận với giọng điệu thủ thỉ tâm tình và đặc biệt sử dụng thành công chất liệu văn hóa dân gian. Nếu như những câu thơ trước đó, Nguyễn Khoa Điềm suy tư về cội nguồn, quá khứ đân tộc, đất nước để trả lời cho câu hỏi: “đất nước có tự bao giờ?”,” Đất nước là gì?” thì đến đoạn thơ  này nhà thơ lại vui sướng tự hào khẳng định “đất nước là máu của mình” vì vậy nội dung đặc biệt là tuổi trẻ phải có trách nhiệm đối với đất nước.

Sáu câu thơ đầu, nhà thơ nói về mối quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng, giữa cái vĩnh hằng và cái thường ngày, giữa cá nhân và cộng đồng. Những câu thơ tự do được viết phóng túng, thoải mái nhưng lại thể hiện rõ tính triết luận nhằm bày tỏ những nhận thức sâu sắc của nhà thơ về đất nước, nhân dân.

“  Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần đất nước”

Nếu ở đoạn thơ trước Nguyến Khoa Điềm cho chúng ta cảm nhận về đất nước không hề xa xôi, lạ lẫm, trìu tượng mà kết tinh trong phong tục ăn trầu của bà, búi tóc của mẹ, tình nghĩa của cha, sinh vật ở quanh ta cái kèo, cái cột đến những câu thơ ở đoạn này nhà thơ cho chúng ta một nhận thức nữa về đất nước. Đất nước có “ trong anh”, “trong em” đất nước hóa thân vào cuộc sống, vào tâm hồn mỗi người. Như vậy trong mỗi cá nhân cá thể đều có hình hài sức sống của đất nước nhân dân.

Tuy trong anh và em chỉ có “một phần đất nước” nghĩa là nhỏ bé, giản dị thôi nhưng không vì thế mà trở nên tầm thường vô nghĩa, ngược lại nó rất đỗi thiêng liêng và là một niềm tự hào sâu sắc bởi nó đã làm nên cuộc đời, số phận và sức sống của một đất nước, sức sống của mỗi chúng ta.

Từ ý tưởng quen thuộc “mỗi gia đình là một tế bào của xã hội, mỗi công dân là một phần tử của cộng đồng” Nguyễn Khoa Điềm đã viết thành hai câu thơ trên lời thơ mềm mại, ngọt ngào, đằm thắm khiến cho tình cảm chung cũng trở nên nồng chat tha thiết như tình yêu đôi lứa.

Lời thơ mang tính khẳng định dứt khoát, giản dị mà sâu sắc, cụ thể mà khái quát cao:

“ Khi hai đứa cầm tay

Vẹn tròn to lớn”

Những cặp đối xứng về ngôn từ : “ Khi hai đứa cầm tay… đất nước” / “Khi chúng ta cầm tay…đất nước” tạo nên cấu trúc liên hoàn trùng điệp có tác dụng xoáy sâu vào sự bền quyện thống nhất đến mức máu thịt giữa cá nhân và cộng đồng, giữa cái “tôi” và cái “ta” của thế hệ này và thế hệ khác.

“Khi hai đứa cầm tay” nghĩa là khi anh và em hòa hợp, gắn bó, yêu thương thì đất nước sẽ trở nên tươi thắm hơn, đẹp đẽ hơn. Câu thơ được tác giả viết rất sâu sắc thể hiện tư tưởng “ hạnh phúc cá nhân là hạnh phúc của cộng đồng. Tình yêu lứa đôi nằm trong hạnh phúc của cộng đồng là cớ sở của tình yêu đất nước như Nguyễn Khoa Điềm cũng đã từng khẳng định:

“ anh yêu em như anh yêu đất nước”

Hay Giang Nam cũng viết:

“ Xưa yêu quê hương vì có chim, có bướm

Có những lần trốn học bị đòn roi

Nay yêu quê hương vì trong từng nắm đất

Có một phần xương thịt của em tôi”

Càng yêu em anh càng thêm yêu đất nước đáng trân trọng biết bao cái cử chỉ “cầm tay” xiết chặt tình đôi lứa đẻ chung sức chung lòng dựng xây đất nước.

“Khi chúng ta cầm tay mọi người” đó là cái cầm tay nối vòng tay lớn, đó là cái cầm tay phát huy sức mạnh đoàn kết cộng đồng. Cái cầm tay đó sẽ làm cho đất nước trở lên to lớn, rạng rỡ, huy hoàng, tỏa sáng vĩnh cửu. Thực tế lịch sử đã chứng minh, một dân tộc nhỏ bé như VN nhưng đã từng đánh Tống, đuổi Minh, trừ Thanh, diệt Pháp, đánh Mĩ chói lọi, huy hoàng. Cốt lõi làm nên sức mạnh đó chính là tinh thần đoàn kết dân tộc của con lạc cháu hồng.

Từ hiện tại đất nước “hôm nay” cái nhìn của nhà thơ hướng về viễn cảnh ngày mai của đất nước với một kì vọng sáng ngời tin yêu.

Mai này con ta lớn lên

Con sẽ mang đất nước đi xa

Đến những tháng ngày mơ mộng”

“Mai này” giọng thơ ngọt ngào sâu lắng thiết tha khi Nguyễn Khoa Điềm hướng cái nhìn của người đọc về viễn cảnh ngày mai của đất nước. Con ta là hạnh phúc nối dài của đôi ta không chỉ chỉ những đứa con ruột thịt của nhà thơ mà còn chỉ thế hệ trẻ, thế hệ tương lai của đất nước. Con sẽ tiếp tục  “gánh vác phần người đi trước để lại” , “con”  sẽ “lớn lên”. Hai chữ “lớn lên” thể hiện niềm tin của nhà thơ về sự lớn lên thể chất nhưng quan trọng hơn là về trí tuệ bản lĩnh của nhân dân trên hành trình lịch sử mang đất nước đi ra  đến những tháng ngày mơ mộng. Động từ “mang” đứng trước từ đất nước khiến đất nước không còn là một khái niệm trìu tượng, một hình ảnh mơ hồ chung chung mà trở lên hữu hình, hữu thể gắn chặt với bổn phận và tinh thần của lớp cháu con. Hành trình đó thật dài lâu và cao cả không dứt, không nổi, không nối, không ngừng, không nghỉ. Và “ngày mai” là những tháng ngày đất nước vững mạnh tươi đẹp, sánh ngang với các cường quốc năm châu, đất nước không còn chiến tranh bão tố, nghèo nàn, lạc hậu ; chỉ còn lại hạnh phúc và bình yên, tươi đẹp và thơ mộng. Những câu thơ được viết với cảm hứng lãng mạn cách mạng bay bổng cùng với niềm gửi gắm bao tin yêu.,hy vọng vào tương lai tươi sáng của đất nước.

Những câu thơ ghép lại đoạn bình giảng là những lời tự nhủ tâm niệm chân thành thấm thía của nhà thơ khi nói về sứ mệnh, bổn phận của nhân dân đặc biệt là thế hệ trẻ đối với đất nước :

“Em ơi em đất nước là máu xương của mình

Làm nên đất nước muôn đời”

Tác giả liên tục lấy “em” để trò chuyện, để nhấn mạnh một điều giản dị nhưng có nghĩa như một chân lí : Đất nước chính là máu thịt, là sự sống của mỗi chúng ta. Vậy mỗi chúng ta phải có vai trò trách nhiệm dựng xây và phát triển đất nước. Những từ “phải biết…”, “phải biết…”. đi liền với một hệ thống từ ngữu tăng tiến mức độ gắn bó – san sẻ – hóa thân, không phải là những lời hô hào suông khô cứng hay những lí lẽ giáo điều tẻ ngắt mà là mệnh lệnh phát ra từ trái tim của người thanh niên trí thức yêu nước. Họ hiểu rõ được sứ mệnh lớn lao của thế hệ mình là phải đoàn kết với nhân dân, san sẻ chung vai sát cánh với cộng đồng, đồng thời sẵn sàng dâng hiến trọn vẹn hi sinh cho đất nước quê hương. Đặt trong bối cảnh lúc bấy giờ thì đây là tiếng nói có sức cổ vũ khích lệ tuổi trẻ miền Nam nói riêng, nhân dân Việt Nam nói chung, tích cực xuống đường đánh Mĩ. Đó là lời “tự nguyện” của cả thế hệ chúng ta như lời ca của Trương Quốc Khánh:

“ Là người tôi nguyện chết cho quê hương”

Hay:

“Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt

Như mẹ cha ta như vợ như chồng

Ôi tổ quốc nếu cần ta chết

Cho mỗi ngôi nhà ngọn núi con sông”

(Chế Lan Viên)

  • Kết bài

Với lời thơ tự do, ngọt ngào, đằm thắm như tiếng tâm tình trò chuyện giữa anh và em. Với vốn kiến thức phong phú và khả năng sáng tạo các yếu tố văn hóa dân tộc Nguyễn Khoa Điềm đã giúp chúng ta nhận thức đất nước gần gũi, ngọt ngào, hùng vĩ và trong mỗi con người chúng ta đều có một phần hóa thân của đất nước. “Đất nước” chính là máu xương của mình. Đoạn thơ đã góp một tiếng nói cổ vũ khích lệ tuổi trẻ miền Nam thấy rõ sứ mệnh hiến dâng Tổ quốc để “xuống đường” tham gia vào cuộc đấu tranh của toàn dân tộc, góp phần “Làm nên đất nước muôn đời”.

Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm
5 (99.06%) 64 votes