Suy tư về Đất Nước để trả lời câu hỏi Đất nước là gì?

Suy tư về Đất Nước để trả lời câu hỏi Đất nước là gì?

[Lớp 12] Bình luận đoạn thơ sau trong bài Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm để trả lời cho câu hỏi: Đất nước là gì?

“Đất nước là nơi anh đến trường
Nước là nơi em tắm

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”

Bài làm:

Mở bài

Các nhà thơ thời chống Mĩ cứu nước đã có cái nhìn tổng hợp toàn diện về vai trò của nhân đân đối với đất nước:

“ Và cứ thế nhân dân thường ít nói
Như mẹ tôi lặng lẽ suốt đời
Và cứ thế nhân dân cao vòi vọi
Hơn cả ngôi sao cô độc giữa trời.”
(Những người đi tới biển – Thanh Thảo)

“Đất Nước ” trích trong chương 5 trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm góp phần làm phong phú hơn, tươi mới hơn tư tưởng ấy bằng tiếng nói riêng và cách thể hiện độc đáo. Tư tưởng chủ đạo của “Đất Nước” đó là : Đất nước của nhân dân, đất nước của ca dao thần thoại. Đoạn thơ bình giảng dưới đây nhà thơ suy tư về đất nước để trả lời cho câu hỏi: Đất nước là gì?

“  Đất là nơi anh đến trường

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ.”

Thân bài

Cũng như cả chương 5 của trường ca “ Mặt đường khát vọng”, đoạn thơ này vẫn viết theo hình thức thơ trữ tình chính luận với giọng điệu thủ thỉ tâm tình và sử dụng thành công chất liệu văn hóa dân gian. Nhưng khác với chín câu thơ mở đầu. Nếu như chín câu mở đầu Đất Nước, Nguyễn Khoa Điềm đi vào trả lời câu hỏi: Đất nước có từ bao giờ? Thì đến đây nhà thơ lại suy tư về đất nước để trả lời cho câu hỏi : Đất nước là gì?

Đất nước được Nguyễn Khoa Điềm khám phá soi chiếu ở cả phương diện không gian – địa lý, thời gian – lịch sử và ở chiều sâu văn hóa phong tục. Tác giả đem đến cho ta một quan niệm mới mẻ: Đất nước không ở đâu xa mà có mặt trong cuộc sống quanh ta, bình dị, thân thiết:

“Đất là nơi anh tới trường

Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi. ”

Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh từng suy nghĩ: “ Việt Nam ta vẫn gọi Tổ Quốc là Đất Nước, có Đất và có Nước mới thành Tổ Quốc”. Không biết khi viết những câu thơ trên Nguyễn Khoa Điềm có tiếp nhận tư tưởng ấy của Người hay không mà nhà thơ lại tách từ “Đất Nước” làm hai thành tố “Đất là…”, “Nước là…”. Với lối triết tự này tác giả đa cụ thể hóa, hình tượng hóa đất nước thành những cái vô cùng gần gũi, thân thiết đối với chúng ta. “Đất” gắn với “anh”, “nước” gắn với “em”, đó là còn đường tới trường, là bến nước quê hương. Tứ thơ này rất đẹp ta lại bắt gặp một bài “quê hương” của Đỗ Trung Quân:

“Quê hương là chùm khế ngọt
Cho con trèo hái mỗi ngày
Quê hương là đường đi học
Con về rợp bướm vàng bay”

Từ cái riêng để quy nạp thành cái chung “Đất nước là nơi ta hò hẹn”, câu thơ lấy tứ từ bài ca dao nổi tiếng:

“Khăn thương nhớ ai
Khăn rơi xuống đất…”

Như vậy cách lí giải của nhà thơ không ra vào lối giải thích đơn thuần khái niệm khoa học mà “Đất Nước” được khơi sâu mở rộng bằng những suy nghĩ cảm xúc của một nhà thơ trẻ trí tuệ có tình yêu đất nước vô bờ. Với những câu thơ trên Nguyễn Khoa Điềm đem đến cho ta một nhận thức mới về Đất nước. Đất nước là sự hòa hợp bởi hai yếu tố đất và nước, là không gian sinh tồn của anh và em, là không gian ngọt ngào của tình yêu đôi lứa. Tác giả đã lấy nguyên văn 2 câu hát dân ca của xứ Huế quê mình để vẽ lên bức tranh đất nước với những hình ảnh gợi nhiều liên tưởng đưa ta đến với “rừng vàng, biển bạc”, với thiên nhiên kì vĩ “ nơi con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc – nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi.”

Những câu thơ tiếp theo được viết theo lối triết luận suy  tưởng với giọng thơ trầm lắm, tác giả tiếp tục thể hiện cảm nhận của mình về đất nước trên về rộng không gian và thời gian đằng đẵng:

“ Thời gian đằng đẵng

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”

Nếu như cội nguồn đất nước theo nhà thơ Nguyễn Trãi cảm nhận phát triện thông qua các triều đại hùng mạnh

“Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần
Bao đời xây nền độc lập
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên
Mỗi bên xưng đế một phương…”

Còn nhà thơ trí tuệ Chế Lan Viên lại cảm nhận sự phát triển đất nước thông qua các anh hùng lưu danh trong sử sách:

“Hỡi sông Hồng tiếng hát bốn nghìn năm
Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?
Chưa đâu! Và ngay cả những ngày đẹp nhất
Khi Nguyễn Trãi làm thơ và đánh giặc
Nguyễn Du viết Kiều đất nước hóa thành văn
Khi Nguyễn Huệ cưỡi voi vào cửa Bắc
Hưng Đạo diệt quân Nguyên trên song Bạch Đằng”

Thì nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm lại suy tư về đất nước trên chiều sâu văn hóa khi nhắc đến những huyền thoại “chim về”,  “ rồng ở”, Lạc Long Quân, Âu Cơ. Đặc biệt là huyền thoại về bà Âu Cơ đẻ ra đồng bào ta trong bọc trăm trứng không chỉ là một sự tích kì ảo nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ mà trở thành một hình ảnh tuyệt đẹp để tác giả lí giải về cội nguồn sâu xa thông rộng của đát nước, về sự trường tồn của sức sống, tâm hồn nhân dân. Điều này vừa gợi ra vẻ đẹp đất nước vừa gợi dậy trong trái tim thẳm sâu người VN lòng yêu nước và niềm tự hào về dòng máu Lạc Hồng, về dòng giống “con Rồng, cháu Tiên”. Như vậy đất nước được nhà thơ cảm nhận trong lung linh huyền thoại “con một cha, nhà một nóc”.

Những câu thơ còn lại của đoạn bình giảng nhà thơ đã đem đến cho ta nhận thức: Đất nước phát triển thông qua cộng đồng người Việt:

“Những ai đã khuất
Những ai bây giờ

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”

Sự kết hợp nhuần nguyễn giũa cảm xúc và suy tư, trữ tình và chính luận khiến những câu thơ trên có sức lay động rất lớn tâm hồn bạn đọc. Trong cảm nhận của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm, sự phát triển đất nước là thông qua các thế hệ cộng đồng người Việt theo suốt chiều dài lịch sử. Và mối  quan hệ giữa cộng đồng người Việt rất khăng khít, gắn bó tự nhiên như máu chảy về tim. Người đi trước sáng tạo ra thành quả để lớp con cháu thừa hưởng phát huy mà như cuoosiu bài tác giả có nói:

“Họ đắp đập be bờ cho người sau trồng cây hái quả”

Nói về sự gặp gỡ giữa những thế hệ cha ông và con cháu ta thấy tứ thơ của Nguyễn Khoa Điềm có đồng điệu với Nguyễn Đình Thi:

“ Nước chúng ta
Nước những người chưa bao giờ khuất
Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xưa vọng về”.

Đặc sắc nhất vẫn là hai câu thơ dưới đây

“Hàng năm ăn đâu làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ”

Xúc động và đáng trân trọng biết bao trước thái độ cúi đầu thành kính của nhà thơ hướng về quá khứ dân tộc, về cội nguồn đất nước. Lời cha ông thuở trước dặn dò con cháu vẫn còn đấy:

“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ tổ mùng mười tháng ba”

Kết bài

Với lời thơ tự do ngọt ngào, đằm thắm như tiếng tâm tình trò chuyện giữa anh và em cùng với chất liệu văn hóa dân gian đặc sắc, Nguyễn Khoa Điềm đã làm sáng tỏ câu hỏi: Đất nước là gì? Đoạn thơ đưa ta đến một không gian đất nước gần gũi ngọt ngào – nơi sinh sống của bao thế hệ cộng đồng người Việt. Bài thơ đã góp một tiếng nói cổ vũ khích lệ tuổi trẻ miền Nam thấy rõ sứ mệnh của thế hệ mình “xuống đường” tham gia vào cuộc đấu tranh của toàn dân tộc, góp phần “làm nên đất nước muôn đời”

Suy tư về Đất Nước để trả lời câu hỏi Đất nước là gì?
Xếp hạng bài viết